Mảng vỏ Trái Đất mới hình thành bên dưới Ấn Độ Dương

Các nhà khoa học lần đầu quan sát quá trình một sống núi dưới biển mở rộng theo thời gian thực,tạo ra mảng vỏ Trái Đất mới ở Ấn Độ Dương.Trong nghiên cứu công bố hôm 8/7 trên tạp chí Nature,các nhà địa vật lý lần đầu tiên theo dõi đáy đại dương tách ra tại sống núi dưới biển. Họ sử dụng mạng lưới hơn 20 trạm đo rải rác trên khu vực dài 100 km của Ấn Độ Dương để quan sát sự kiện giải phóng khoảng 160 triệu m3 dung nham xuống đáy biển,đồng thời khiến hai mảng vỏ đại dương tách xa nhau ít nhất hai mét chỉ trong vòng vài ngày.Theo EBSCO,vỏ đại dương là phần vỏ cứng mỏng ngoài cùng của Trái Đất nằm bên dưới các đại dương. Nó mỏng hơn,đặc hơn và trẻ hơn vỏ lục địa,chủ yếu cấu tạo từ đá bazan. Vỏ đại dương bao phủ gần 2/3 hành tinh và hình thành từ các sống núi giữa đại dương. Khi chuyển động của mảng kiến tạo kéo mảng vỏ hiện tại ra xa sống núi,magma từ lõi Trái Đất trào lên và đông cứng lại,tạo thành mảng vỏ mới. Giới nghiên cứu đã biết về quá trình này từ giữa thế kỷ 20 nhưng chưa có cơ hội quan sát trực tiếp.Dung nham có thể trào ra đáy biển dọc theo sống núi giữa đại dương. Ảnh: Nature Picture LibraryJean-Yves Royer,nhà địa vật lý biển tại Trung tâm Nghiên cứu Khoa học Quốc gia Pháp (CNRS) ở Brest và đồng nghiệp tập trung vào sống núi Đông Nam Ấn Độ,cắt ngang đáy Ấn Độ Dương theo hướng đông - tây,ngăn cách mảng Nam Cực với mảng Australia (bao gồm cả Nam Cực và châu Đại Dương cũng như vỏ đại dương xung quanh đó). Hai mảng đang di chuyển xa nhau ở tốc độ khoảng 6 cm mỗi năm,chủ yếu do mảng Australia bị kéo về phía bắc. Nhưng vài khu vực của mảng Australia có thể bất động trong thời gian ngắn,sau đó trải qua một đợt chuyển động lớn đi kèm động đất.Theo Science Alert,nhóm nghiên cứu lắp đặt ba loại thiết bị tại nhiều vị trí khác nhau xung quanh đoạn sống núi dài 100 km giữa Australia và Nam Cực trong thí nghiệm Quan sát bằng Thủy âm và Trắc địa học gần đảo Amsterdam (OHA-GEODAMS) vào cuối tháng 2/2024 nhằm ghi lại sự kiện như vậy. Đặc biệt,họ xây dựng đài quan sát bao gồm 5 đầu thu sóng tự động dưới nước (loại micro có thể phát hiện sóng âm do động đất tạo ra) để theo dõi toàn bộ vùng cao nguyên núi lửa Saint Paul - Amsterdam. Họ cũng bố trí 15 trạm mốc chạy bằng pin có thể phát ra hoặc dò âm thanh dưới biển. Cứ 4 giờ,các trạm trao đổi tín hiệu âm thanh và đo thời gian phản hồi,cho phép nhà nghiên cứu đo lường khoảng cách giữa chúng thay đổi như thế nào theo thời gian.Hình ảnh trắc địa vùng đáy biển xung quanh sống núi Đông Nam Ấn Độ vào tháng 4/2024. Ảnh: NatureNgày 26/4/2024,đầu thu sóng bắt đầu ghi nhận những chấn động địa chấn. Trong vài ngày tiếp theo,dữ liệu từ trạm mốc cho thấy một số trạm dịch chuyển xa nhau ít nhất hai mét khi vỏ đại dương tách ra. Một cảm biến áp suất do nhóm lắp đặt cũng đo được thay đổi lớn về độ sâu của đáy đại dương. Ước tính khoảng 160 triệu m3 dung nham từ bên dưới lớp vỏ đã trào lên và tràn ra đáy biển,làm trống hồ chứa magma tích tụ dọc vùng sống núi,khiến một phần đáy biển lún tới 4,2 m. Chuyển động của lớp vỏ giải phóng áp lực tích tụ trong 3-6 thế kỷ bởi tác động kéo giãn khi mảng Australia di chuyển về phía bắc. Theo Scientific American,kết quả nghiên cứu có thể giúp lý giải tại sao đứt gãy dọc theo những sống núi giữa đại dương tạo ra ít động đất hơn so với dự đoán của các nhà khoa học.An Khang tổng hợp